خازن راهانداز فقط برای لحظه استارت موتور است و پس از رسیدن به سرعت نامی به صورت خودکار از مدار خارج میشود. در مقابل، خازن دائم کار همیشه در مدار باقی میماند و به بهبود عملکرد و بازدهی موتور در حین کار کمک میکند. از نظر ظاهری، خازن راهانداز معمولاً بدنه پلاستیکی و ظرفیت بسیار بالا دارد و خازن دائم کار بدنه فلزی و ظرفیت متوسط دارد.
خازن راه انداز چیست؟
خازن راه انداز که به آن خازن استارت (Start Capacitor) هم می گویند کارش این است که فقط در ثانیه های اول که میخواهید موتور را روشن کنید، با ایجاد اختلاف فاز مصنوعی بین سیمپیچها :
گشتاور اولیه قوی ایجاد میکند
موتور را از حالت سکون خارج میکند
خازن راه انداز چگونه کار میکند ؟
- دکمه روشن یک موتور تکفاز (مثل موتور پمپ آب یا کولر آبی) را می زنید
خازن راهانداز به طور موقت به مدار موتور وصل میشود و گشتاور اولیه قوی ایجاد میکند.
موتور شروع به چرخش میکند و سرعت میگیرد.
وقتی سرعت موتور به حدود ۷۵٪ (یک چهارم) سرعت نامی خودش برسد، یک کلید گریز از مرکز (Centrifugal Switch) به طور خودکار خازن را از مدار قطع میکند.
مشخصات فنی خازن راه انداز :
- ظرفیتی بیش از ۷۰ میکروفاراد (µF) دارد.
- کار آن موقتی است و اگر به اشتباه در مدار بماند، خیلی زود داغ میکند و میسوزد.
- اغلب بدنهای پلاستیکی و استوانهای شکل دارد.
- به دلیل نداشتن الکترولیت مایع، از نظر فنی به آن “خازن خشک” نیز گفته میشود.
خازن دائم کار چیست؟
خازن دائم کار (Run Capacitor) ، برعکس خازن راه انداز که فقط در لحظه شروع کار میکند، در تمام مدت روشن بودن دستگاه در مدار باقی میماند تا عملکرد موتور را بهینه و پایدار نگه دارد.
وظایف اصلی خازن دائم کار
۱. افزایش راندمان (بهرهوری) : خازن دائمکار کمک میکند موتور انرژی کمتری مصرف کند.
۲. کمک به چرخش نرم و بی صدا : خازن دائم کار با ایجاد یک “نیروی کمکی مغناطیسی” که نیروی اصلی موتور رو متعادل نگه میداره، مشکل لرزش و صدای زیاد در موتور های تک فاز را حل می کند و از داغ شدن موتور جلوگیری میکند.
3.ثابت نگه داشتن قدرت موتور : گشتاور (قدرت چرخش) موتور را در طول کار ثابت نگه میدارد.
مشخصات فنی خازن دائم کار :
ظرفیتی بین ۱.۵ تا ۱۰۰ میکروفاراد (µF) دارد و کمتر از خازن راهانداز است.
- همانطور که از نام آن پیداست به طور دائم در مدار می ماند.
معمولاً بدنه فلزی ( آلومینیومی یا استیل) دارد.
تفاوت خازن های راه انداز و دائم کار
| ویژگی | خازن راهانداز (Start Capacitor) | خازن دائمکار (Run Capacitor) |
|---|---|---|
| وظیفه اصلی | برای شروع کار موتور | همراهی دائم موتور در حین کار |
| ظرفیت (میکروفاراد – µF) | بالا (معمولاً ۷۰ تا ۸۰۰ µF) | کم تا متوسط (معمولاً ۱.۵ تا ۱۰۰ µF) |
| جنس بدنه | پلاستیکی (معمولاً مشکی، آبی یا سفید) | فلزی (آلومینیومی یا استیل) |
| مواد داخلی | خشک یا مواد جامد | حاوی روغن مخصوص |
| عملکرد در مدار | فقط با سیمپیچ استارت سری میشود | با سیمپیچ کمکی موازی باقی میماند |
| هزینه | معمولاً ارزانتر | معمولاً گرانتر (به دلیل ساختار پیچیدهتر) |
| علائم خرابی | موتور روشن است اما نمیچرخد | موتور میچرخد اما داغ میکند، لرزش دارد یا برق زیادی میکشد |
| نماد روی بدنه | “START” یا “ST” | “RUN”یا “R” |
| کاربرد | کولر آبی، یخچال قدیمی، پمپهای تکفاز | کولر گازی، پمپهای آب مدرن، فنهای صنعتی |
| نوع خازن از نظر کاربری | خازن خشک (البته نه همیشه) | خازن روغنی (تقریباً همیشه) |
نشانه های خرابی خازن دائم کار
۱. باد کردن بدنه خازن : این مشکل معمولاً به دلایل زیر رخ میدهد:
- نوسانات ولتاژ برق
- کارکرد در دمای بالا
- کهنگی و فرسودگی خازن
2. ترکیدن یا شکستگی خازن : این حالت معمولاً با علائم زیر همراه است:
- بوی شدید سوختگی یا بوی شیمیایی غیرعادی از دستگاه
- ترک ظاهری روی بدنه خازن
۳. نشت مایع یا روغن از خازن : مشاهده مایع چرب یا روغنمانند روی بدنه خازن نشانه خرابی قطعی آن است.
۴. کنده شدن سر خازن : اگر اتصالات سر خازن از بدنه جدا شود، هرگز با چسب آن را وصل نکنید. تنها راه حل، تعویض کامل خازن است.
بیشتر بخوانید : تست خازن با مولتی متر
نتیجه گیری
در این مقاله به تفاوت های خازن های دائم کار و راه انداز پرداختیم.همانطور که گفته شد،خازن راه انداز یا استارت وظیفه ی راه اندازی موتور های تک فاز را به عهده دارد و خازن دائم کار به صورت پیوسته در مدار کار می کند .همچنین ،ظرفیت خازن دائم کار به نسبت خازن راه انداز بسیار پایین تر است.
سوالات متداول
آیا می توان خازن های راه انداز و دائم کار را به جای یکدیگر استفاده نمود؟
خیر،هر کدام از اینخازن ها وظیفه ای مشخص دارند.خازن دائم کار نمی تواند توان کافی برای راه اندازی موتوررا فراهم کند ودرمقابل خازن راه انداز اگر زیاد در مدار بماند می سوزد.
چگونه فرق راه انداز و دائم کار را تشخیص دهیم؟
ساده ترین راه بررسی عدد ظرفیت نوشته شده روی خازن ها است.خازن دائم کار ظرفیتی با اعداد 20،50 و…میکروفاراد دارند درحالیکه خازن راه انداز ظرفیتی بالاتراز 70 میکروفاراد دارند.
چگونه سالم بودن خازن را بررسی کنیم ؟
برای بررسی سلامت خازن، از یک مولتیمتر دیجیتال با قابلیت اندازهگیری ظرفیت استفاده کنید. پرابها را به پایههای خازن متصل کنید. مقدار نمایشداده شده باید نزدیک به مقدار درجشده روی بدنه خازن باشد. اگر عدد خیلی کمتر باشد، خازن ضعیف شده و اگر OL یا خطا نشان دهد، خازن کاملاً خراب است.
دیدگاه های شما
سلام وقت بخیر
برای نویزگیری در مدار از چه خازنی استفاده میشه؟
سلام وقت شما هم بخیر! برای نویزگیری در مدار، معمولاً از خازنهایی استفاده میشود که به خوبی قادر به فیلتر کردن سیگنالهای نویز و جلوگیری از اختلالات در عملکرد مدار باشند. مانند: خازنهای سرامیکی: یا خازنهای الکترولیتی و مابقی خازن ها
مقاله بسیار مفید و آموزندهای بود. توضیحات خوبی در مورد تفاوتهای خازن خشک و خازن دایم کار ارائه دادهاید. درک تفاوتهای کاربردی این دو نوع خازن در مدارهای مختلف بسیار جالب است. خوشحال میشوم که اگر نکات بیشتری در مورد نحوه انتخاب مناسبترین خازن برای مدارهای خاص یا ویژگیهای فنی دیگر آنها منتشر کنید. ممنون از محتوای ارزشمند شما!
مرسی از کامنتتون! خوشحالیم که مطلب براتون مفید بوده. حتماً در پستهای بعدی نکات بیشتری درباره انتخاب خازن مناسب و ویژگیهای فنیشون اضافه خواهیم کرد.
با درود و آرزوی سعادت روزافزون و سپاس از مقاله جامع ، عرض می شود آیا امکان دارد خازنهای جامد را مثلا در پاور کامپیوتر ( گرین 580 وات GP580A – EUD ) جایگزین خازنهای الکترولیت نمود؟با قدردانی فراوان از راهنمایی شما ،
شاد و فرحبخش باشید زحمتکش
مقاله بسیار کاربردی و واضحی بود! به عنوان یک مهندس کامپیوتر، همیشه درک تفاوتهای حافظههای ذخیرهسازی برام مهم بوده.
یک سوال: برای استفاده در سیستمهای نظارت تصویری (دوربینهای مداربسته) که نیاز به نوشتن دادههای پیوسته دارند، کدام نوع حافظه (SSD، HDD یا eMMC) مناسبتر است؟
ممنون از توضیحات کاملتون در مورد خازنها تشخیص خازن راه انداز و دائم کار واقعا برای خیلیها مشکل سازه و اینجا خیلی شیوا و کاربردی توضیح داده شد مخصوصا جدول مقایسه خازن خشک و روغنی هم دید خوبی برای انتخاب درست میده عالی بود
سلام و تشکر فراوان از شما، فریدون پناهی عزیز! بسیار خوشحالیم که توضیحات کامل ما در مورد خازنها، به ویژه تشخیص خازنهای راهانداز و دائم کار، برایتان مفید و کاربردی بوده است. همچنین، خرسندیم که جدول مقایسه خازن خشک و روغنی توانسته دید خوبی برای انتخاب صحیح به شما بدهد. از اینکه با دقت مقاله را مطالعه کردهاید و بازخورد ارزشمندتان را با ما در میان گذاشتید، سپاسگزاریم.